મેઘાલય પ્રવાસ માર્ગદર્શિકા

મેઘાલય માટે ઓક્ટોબર – એપ્રિલ દરમિયાન પ્રવાસ કરો. આ મહિનાઓમાં હવામાન, ભીડ અને હવાઈ ભાડું ત્રણેય અનુકૂળ હોય છે — બહાર જાવ તો ત્રણમાંથી એક જતું કરવું પડે.

ચલણ

Indian Rupee (INR)

ભાષા

પૂર્વમાં ખાસી, પશ્ચિમમાં ગારો, અને અંગ્રેજી રાજ્યની અધિકૃત ભાષા છે — વેલ્શ મિશનનો વારસો, અને ભારતના મોટા ભાગના પ્રદેશો કરતાં અહીં ઘણી સારી બોલાય છે. શિલોંગમાં અને ડ્રાઇવરો સાથે હિન્દી ચાલે છે, પણ ગામડાંમાં જલદી ઓછી થઈ જાય છે.

સમય ક્ષેત્ર

IST (UTC+5:30)

પ્લગ પ્રકાર

Type C / D / M

ભારતથી ફ્લાઇટ સમય

3.5 કલાક

ક્યાંથી ઉડાન

Ahmedabad · Mumbai · Delhi · Kolkata · Bengaluru

• 

  નોંગ્રિયાટનો ડબલ-ડેકર મૂળનો પુલ

  ટિર્નાથી 3,500 સિમેન્ટનાં પગથિયાં નીચે — લગભગ બે કલાક — અને પાછા ચઢતાં ત્રણ કલાક. સાત વાગ્યે નીકળો, પાણી સાથે રાખો, અને ઘૂંટણ સાચું કહેતા હોય તો એ જ બપોરે પાછા ચઢવાને બદલે નોંગ્રિયાટના હોમસ્ટેમાં રાત રોકાઈ જાઓ. ત્યાંથી એક કલાક આગળ રેઇન્બો ફૉલ્સ છે, અને ત્યાંના કુંડ જ સાચું ઇનામ છે.

• 

  ડોકી પાસે ઉમંગોટ નદી

  આ પાણી એટલું સ્વચ્છ હોવા માટે પ્રખ્યાત છે કે હોડીઓ હવામાં લટકતી લાગે — પણ એ સ્વચ્છતા લગભગ નવેમ્બરથી માર્ચ સુધી જ રહે છે. ચોમાસામાં નદી ડહોળી અને ઝડપી વહે છે. કામકાજના દિવસે અને વહેલા જાઓ; દસ વાગ્યા સુધીમાં સો હોડીઓ આવી જાય છે અને એ ફોટો રહેતો નથી.

• 

  માવલિનોંગ અને રિવાઈનો પુલ

  એશિયાનું સૌથી સ્વચ્છ ગામ કહેવાય છે, અને ગામલોકો ખરેખર રોજ સવારે સફાઈ કરે છે — વાંસની કચરાપેટીઓ દેખાડા માટે નથી. પાંચ મિનિટ દૂર રિવાઈનો જીવતા મૂળનો પુલ નોંગ્રિયાટ કરતાં ઘણો સહેલો છે, અને 3,500 પગથિયાં શક્ય ન હોય તો એ જ વાત સમજાવી દે છે.

• માવસ્માઈ અને અરવાહની ગુફાઓ

  માવસ્માઈ સહેલી અને પ્રકાશવાળી ગુફા છે — 150 મીટર, દસ મિનિટ, વચ્ચે એક સાંકડી જગ્યા. અરવાહ લુમશિન્નાની દીવાલોમાં અશ્મિ દેખાય છે અને ભીડ સાવ ઓછી છે. ભારતની સૌથી લાંબી ગુફા પ્રણાલીઓ મેઘાલયમાં છે, અને ક્રેમ લિયાત પ્રાહ 34 કિમી લાંબી છે; પ્રવાસીઓ માટેની ગુફાઓથી આગળ જવું હોય તો મેઘાલય ઍડવેન્ચરર્સ ઍસોસિયેશનનો ગાઇડ ફરજિયાત ગણો.

• લૈટલમ કોતર અને સોહરાના દૃશ્યબિંદુ

  શિલોંગથી એક કલાક દૂર લૈટલમ ઘાસનું એવું અર્ધવર્તુળ છે જે સીધું વાદળોમાં ઊતરી જાય છે. નોહકાલિકાઈ — 340 મીટર સાથે ભારતનો સૌથી ઊંચો સીધો પડતો ધોધ — અને વેઈ સૉડોંગના ત્રણ તબક્કા સોહરાની જોડી છે. ત્રણેય મોડી બપોરે શ્રેષ્ઠ લાગે છે, અને ત્રણેય દસ મિનિટમાં ધુમ્મસમાં અદૃશ્ય થઈ શકે છે.

• શનિવારની રાતે શિલોંગ

  સાંજે વૉર્ડ્સ લેક અને પોલીસ બજાર, પછી સંગીત માટે લૈતુમખરાહ — વસ્તીના પ્રમાણમાં શિલોંગ ભારતના કોઈ પણ શહેર કરતાં વધુ વ્યાવસાયિક સંગીતકારો પેદા કરે છે, અને પબમાં થતા કાર્યક્રમો સાચા છે. કૅફે દસ વાગ્યે બંધ થાય છે, અને રવિવારે શહેર લગભગ સંપૂર્ણ બંધ રહે છે — એટલે એ દિવસ મુસાફરીનો રાખો.

• જાદોહશાકાહારી

  ખાસી ઓળખસમાન વાનગી: ડુક્કરના માંસ સાથે અને પરંપરાગત રીતે ડુક્કરના લોહી સાથે રંધાયેલા ભાત. સૌથી પહેલાં અને સ્પષ્ટ નામ આપ્યું છે જેથી કોઈ ભૂલથી ઑર્ડર ન કરે. ખાસી અને ગારો રસોઈ ડુક્કર, માછલી અને સૂકી માછલી પર આધારિત છે, અને ખાસી રેસ્ટોરાંમાં શાકાહારી માણસ માટે ખાવા જેવું બહુ ઓછું હોય છે.

• પુમાલોઈ અને પુખલેનશાકાહારી

  ખાસી ખોરાકનો શાકાહારી હિસ્સો — અને એ ખરેખર છે: પુમાલોઈ એટલે માટીના વાસણમાં બાફેલો ચોખાનો ભૂકો, અને પુખલેન એટલે ગોળ અને ચોખાના લોટની તળેલી વાનગી. સાકિન ગાટા — ગોળ અને નાળિયેર સાથેના ભાત — ગળી વાનગી છે. ગામના રસોડામાં નામ લઈને માંગશો તો સામાન્ય રીતે મળી જ જશે.

• તુંગ્રિમ્બાઈ

  આથો આપેલા સોયાબીનની પેસ્ટ, તલ અને મરચાં સાથે વાટેલી. પરંપરાગત આવૃત્તિ ડુક્કરની ચરબીમાં રંધાય છે, પણ ફક્ત આથાવાળા સોયાબીનની સાદી આવૃત્તિ પણ મળે છે અને ચાખવા જેવી છે — ઉત્તર-પૂર્વમાં એ તીખા અથાણા જેવી ગણાય, અને સ્વાદ કેળવવો પડે એવી છે.

• પોલીસ બજાર અને લૈતુમખરાહમાં શુદ્ધ શાકાહારીશાકાહારી

  ગુજરાતી પરિવાર માટે વ્યવહારુ જવાબ આ છે. શિલોંગમાં પોલીસ બજાર અને લૈતુમખરાહની આસપાસ મારવાડી, પંજાબી અને બંગાળી શુદ્ધ શાકાહારી રેસ્ટોરાં છે, અને ગુવાહાટીમાં — જ્યાં તમે ઊતરો છો — સાચી ગુજરાતી થાળી મળે છે. આ બે શહેરો બહાર ભાત, દાળ, બટાટા અને ઈંડું જ મળશે એમ ધારીને ચાલો, અને હોમસ્ટેને એક દિવસ પહેલાં કહી દો.

• શું સાથે લેવું, અને શા માટેજૈન અનુકૂળ

  મેઘાલયમાં ક્યાંય જૈન ભોજન મળતું નથી, અને જે ડુક્કરનું નથી એ દરેક વાનગીમાં ડુંગળી, લસણ અને કંદમૂળ હોય છે. અહીં આવતાં ગુજરાતી જૂથો સામાન્ય રીતે થેપલાં, ખાખરા, સૂકું ફરસાણ અને રેડી-ટુ-ઈટ પૅકેટ સાથે લાવે છે, અને ઘણાં તો રસોઈયો પણ સાથે લાવે છે. આ રાજ્યમાં એ નખરાં નથી — એ આયોજન છે.

બુકિંગ વખતે ભોજન પસંદગી જણાવો — શાકાહારી, જૈન કે હલાલ — અને અમે તમારી ઇટિનરરીની દરેક હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટને જાણ કરીશું.

• એરી રેશમ — ખાસી અને ગારો પહાડોનું "અહિંસા સિલ્ક", જેમાં કોશેટામાંથી પતંગિયું નીકળી ગયા પછી જ દોરો કાંતવામાં આવે છે
• જયંતિયા પહાડોનું લાકાડોંગ હળદર, GI ટૅગવાળું અને દુનિયામાં સૌથી વધુ કરક્યુમિન ધરાવતું
• મેઘાલયનું જંગલી મધ, અને સોહરામાં બનતો ચેરી તથા પ્લમનો વાઇન
• નેતર અને વાંસની ટોપલીઓ, અને "ખોહ" — દરેક ખાસી સ્ત્રીની પીઠ પર દેખાતી શંકુ આકારની ટોપલી
• ખાસી અને ગારો હાથવણાટની શાલ તથા ડાકમાંડા, પોલીસ બજારના પુરબાશ્રી એમ્પોરિયમમાંથી
• તમાલપત્ર, કાળાં મરી અને ઋતુ પ્રમાણે ખાસી સંતરાં

ખરો પ્રવેશદ્વાર ગુવાહાટી (GAU) છે — NH-6 પર 100 કિમી અને લગભગ ત્રણ કલાકે શિલોંગ, ખાનગી કારમાં કે પલટન બજારથી શેર ટાટા સુમોમાં. શિલોંગનું પોતાનું ઉમરોઈ એરપોર્ટ (SHL) ગણીગાંઠી ફ્લાઇટ જ ધરાવે છે. શિલોંગ સુધી ટ્રેન નથી. રાજ્યની અંદરના રસ્તા સારા પણ ધીમા છે: શિલોંગથી સોહરા 55 કિમી અને બે કલાક, શિલોંગથી ડોકી 82 કિમી અને ત્રણ કલાક. આખા પ્રવાસ માટે ડ્રાઇવર સાથે કાર રાખો; અહીં જાતે ચલાવવાનું ભાડાનું વાહન જોખમ સામે વસૂલ નથી.

• ભારતીય નાગરિકોને મેઘાલય માટે ઇનર લાઇન પરમિટ જોઈતી નથી — પણ અરુણાચલ પ્રદેશ, નાગાલૅન્ડ, મિઝોરમ અને મણિપુર માટે જોઈએ છે, અને લોકો સામાન્ય રીતે એ જ રાજ્યો ઉમેરવા માંગે છે. ઓછામાં ઓછું એક અઠવાડિયું પહેલાં ઑનલાઇન અરજી કરો. વિદેશી નાગરિકોએ આગમન પર FRRO પાસે નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત છે.
• ડોકી અને શ્નોંગપ્ડેંગ બાંગ્લાદેશની સરહદે છે. ફોટો ઓળખપત્ર સાથે રાખો, વાડ ઓળંગશો કે અડશો નહીં, અને એની આસપાસ ડ્રોન બિલકુલ ન ઉડાડો — BSF તપાસે છે અને દલીલ સાંભળતું નથી.
• સોહરા નીચેનાં ઝરણાંમાં અચાનક પૂર ઉપરવાસમાં પડેલા વરસાદથી આવે છે, જે તમે જોઈ કે સાંભળી શકતા નથી. સ્થાનિક ગાઇડ બધાને પાણીમાંથી બહાર બોલાવે ત્યારે તરત નીકળી જાઓ; દર વર્ષે કોઈક નથી નીકળતું.
• નોંગ્રિયાટનું ઉતરાણ બંને બાજુ 3,500 પગથિયાંનું છે — વાહન પહોંચતું નથી, બચાવ વ્યવસ્થા નથી અને નીચે મોબાઇલ સિગ્નલ પણ નથી. હૃદયની તકલીફ હોય, ઘૂંટણ નબળા હોય કે ચંપલ પહેર્યાં હોય તો ન જશો, અને બપોર પછી શરૂ ન કરો.
• ઉત્તર-પૂર્વમાં બંધ અને રસ્તા-રોકો થોડા કલાકની નોટિસે રસ્તા બંધ કરી દે છે. પરત ફ્લાઇટ પહેલાં એક દિવસ વધારાનો રાખો, અને રોકડ સાથે રાખો — શિલોંગ અને તુરા બહારનાં ATM વારંવાર ખાલી હોય છે.

વ્યક્તિદીઠ, રોજનો, જમીન પરનો ખર્ચ — ભોજન, સ્થાનિક વાહન અને પ્રવેશ ટિકિટ. ફ્લાઇટ અને હોટેલ પેકેજની કિંમતમાં છે, અહીં નહીં.